شیراز یکی از باحالترین شهرهای ایران هست. خیلیها دوست دارند به شیراز سفر کنند. اصلاً خیلیها دوست دارند در شیراز زندگی کنند. به خاطر آب و هوای خوب شیراز، به خاطر خیابانهای دلبازش و البته مردم مهربانش. در ادامه سعی کردهایم چند پیشنهاد ویژه برای شیرازگردی بهتان بدهیم تا لذت سفرتان چندبرابر شود.
۱- یک چایی دبش در بازار وکیل

اگر به بازار وکیل بروید میتوانید به چایخانهی سرای مهر سر بزنید. گوشهی دنجی در وسط شلوغیهای بازار که مخصوصاً در روزهای خلوت توصیه میشود. حتماً به بازار وکیل بروید و در سرای مهر یک چایی دبش نوش جان کنید تا برای باقی گردش قوت بگیرید.
سرای مهر فضای باحالی دارد و حتی در منویش غذاهای محلی شیراز هم پیدا میشود. اگر ظهر پنجشنبه نصیبتان بشود و آنجا باشید میتوانید کلمپلوی شیرازی سفارش بدهید.
بازار شیراز یکی از رنگارنگترین بازارهای سنتی ایران است. اگر در بازار شیراز قدم بزنید حتماً پوشش رنگارنگ بانوان قشقایی توجهتان را جلب میکند.
بعد از بازار میتوانید سری به حمام وکیل هم بزنید. یک حمام عمومی تاریخی که تبدیل به موزه شده.

۲- نشستن کنار ستونهای سنگی شبستان مسجد وکیل

کاشیهای هفت رنگ ایوان ورودی مسجد وکیل معروف هستند. نقش و نمای پر از گل و بلبل این مسجد آرامشی ویژه دارد. هر روز عدهی زیادی کنار این کاشیها عکسهای خوش رنگ و لعاب میگیرند.
مسجد وکیل وسط بازار وکیل است. اگر از معماری بناهای تاریخی لذت میبرید، این جواهر معماری را نباید از دست بدهید. مخصوصا شبستان مسجد که ۴۸ تا ستون سنگی فوقالعاده دارد. منبر ۱۴ پلهای این مسجد هم بین گردشگرها خیلی محبوب است. جالب است بدانید کل این منبر از یکسنگ مرمر سبز یکپارچه تراشیده شده.
خیلیها شبستان مسجد وکیل را به باغی با درختانی سنگی تشبیه میکنند. مسجد وکیل یکی از آن فضاهای خاص است که علاوه بر ارزش توریستی، جاذبهی معنوی ویژهای هم دارد. خودتان را در آرامش این فضا غرق کنید و با چشمانی بسته محیط شبستان را تجسم کنید.
حداقل یک ساعت از شیرازگردیتان را به مسجد وکیل اختصاص بدهید. از هشت صبح تا هشت شب درهای مسجد به روی شما باز خواهد بود.
۳- بوی بهارنارنج و طعم بیدمشک در ارگ کریمخان

بهترین زمان برای بازدید از ارگ کریمخان بهار است. چرا که عطر شکوفههای نارنج سرمستتان خواهد کرد. نمای بیرونی قلعه هنوز ابهت قدیمش را دارد. دیوارهای ضخیم و برجهای پهناور. یادتان باشد که زمان کریمخان، شیراز پایتخت ایران بوده.
پشت ارگ میتوانید عرقیجات سنتی تهیه کنید. عرق بیدمشک نسترن در آن فضا از همه بیشتر میچسبد.
بیشتر بخوانید: ۲۰ قلعه برای طرفداران جنگهای باستانی – زیباترین قلعههای ایران و کشورهای همسایه
شخصیت کریمخان
اگر اهل جدول حل کردن باشید حتماً این سوال به چشمتان خورده. کدام شاه ایران نپذیرفت که شاه باشد. جواب وکیل الرعایا یا کریم خان زند است.
از کتابهای تاریخ مدرسه هم همین قدری یادمان مانده که کریمخان آدم خوبی بود. به قول شعری مربوط به آن دوران.
اگر چه لری صادق و ساده بود ز نامردی و ننگ آزاده بود
من گندم و جو به عهد کریم بهایش بُدی پنج قیراطِ سیم
در آن عهد بیبرکتی مات بود جهان پر ز نعما و برکات بود
کریمخان وقتی همهی دشمنانش را شکست داد، قبول نکرد که شاه باشد. گفت به من بگویید وکیلالرعایا و به همان زندگی سادهی قبلی ادامه داد.
میگویند هدفش فقط حل مشکلات مردم بوده. خوش برخورد و مهربان بوده. به حق و ناحق خیلی حساس بوده. از دشمنانش کینه نمیگرفته و سریع میبخشیده.
از زندگی کریمخان خیلی راحت میشود یک فیلم سینمایی جذاب ساخت. البته سال ۱۳۷۹ یک سریال از زندگیاش ساخته شد که شبکه ۱ پخش کرد. ولی بهتر است که خودتان از ارگ حکومتیاش بازدید کنید و خودتان فیلم را توی سرتان بسازید.
۴- فالوده شیرازی

شاید یکی از بهترین اختراعهای ما ایرانیها همین فالوده بوده. فالودهای که به هند و بنگلادش و سریلانکا و مالزی هم صادر شده.
خیلیها اعتقاد دارند درجهیکترین نوع فالوده همین فالودهی شیرازی است. حالا به نظر خود شیرازیها فالوده شیرازی جوانمردی واقع در خیابان فردوسی از همه بهتر است. آقای جوانمردی قدیمیترین فالودهفروش شیراز حساب میشود.
فالودهی جمشیدیان روبروی ارگ کریمخانی هم مشهور است. نارنج و ترنج (خیابان ستارخان) و بابا بستنی هم بستنیبندهای درجه یک شیراز هستند. بابابستنی دو تا شعبه دارد یکی در خیابان ارم یک هم در خیابان قدوسی غربی.
خلاصه تا فالوده نخورید سفر شیرازتان ناقص میماند.
بیشتر بخوانید: شکم گردی شیراز – کدام رستورانها و فستفودهای شیراز را نباید از دست داد؟
۵- تماشای رقص نور صبحگاهی در مسجد نصیرالملک

خیلیها میگویند مسجد نصیرالملک زیباترین مسجد ایران است. اگر سر صبح به نصیرالملک بروید شما هم قبول میکنید که حقیقت دارد.
موقع طلوع خورشید به شبستان زمستانی بروید. آن موقع خواهید دید که نور از بین شیشهکاری رنگارنگ پنجرهها عبور میکند و منظرهای جادویی میسازد.
به نصیرالملک مسجد صورتی هم میگویند. کمتر جایی از ایران است که به اندازهی مسجد نصیرالملک از داخلش عکس گرفته باشند. مخصوصاً که اخیراً چندتا از عکسهای این مسجد، به لطف اینترنت در جهان مشهور شده. خیلی از توریستهای خارجی هم فقط به نیت این مسجد به ایران میآیند.
این مسجد با هزینهی شخصی یکی از ثروتمندان قجری به اسم نصیرالملک ساخته شده. شخصی که خانهی نصیرالملک شیراز و عمارت باغ ارم هم از او به یادگار مانده.
حداقل ۱ ساعت از شیرازگردیتان را برای نصیرالملک نگه دارید. اگر قصد عکاسی دارید حتماً سعی کنید زودتر از این که درها را باز کنند آنجا باشید که به شلوغی نخورید.
فقط حواستان باشد که مسجد نصیرالملک جمعهها و در بعضی از روزهای تعطیل رسمی، باز نیست. ساعت بازدید هم ۶:۳۰ صبح تا ۱۲:۳۰ ظهر و ۳:۳۰ عصر تا ۵:۳۰ عصر است.
۶- پیادهروی در خیابان ارم

خیابان ارم همیشه بهترین جای شیراز بوده. مخصوصاً پاییز که کف خیابان و پیادهرو با برگ درختها پوشیده میشود.
باغ ارم معروف در همین خیابان واقع شده. دانشگاه شیراز هم در همین محدوده است.
شیراز را به آب و هوای خوبش میشناسیم. برای شیراز گردی حتماً لازم نیست که ماشین داشته باشید.
غیر از خیابان ارم، بلوار لطفعلی خان زند هم جان میدهد برای پیادهروی. شاید مهمترین و بلندترین خیابان شیراز، همین خیابان باشد. بیشتر دیدنیهای شیراز هم در همین خیابانند. بازار وکیل، حمام وکیل، مسجد وکیل، باغ نارنجستان قوام و خانهی زینت الملوک.
خیابان عفیفآباد شیراز به خاطر فضای خاص و مغازههای باکلاسش، برای ویترینگردی و پیادهروی توصیه میشود.
بیشتر بخوانید: ۵ بهانه برای شیرازگردی – همه عاشق سفر به شیراز هستند که قدری دلشان آرام بگیرد
۷- کافهگردی در خیابان فردوسی

اگر اهل کافئین و قهوه هستید در شیراز حسابی بهتان خوش میگذرد. اگر دلتان میخواهید با فضای دانشجویی دمخور شوید، یا به پاتوق بومیها سر بزنید، حتماً باید به کافههای شیراز را تجربه کنید.
در مرکز شیراز خیابان فردوسی و کافههایش معروف هستند. از همه معروفتر و قدیمیتر هم کافه فردوسی. اگر وسط سفرتان خواستید قدری در شیراز کافهگردی کنید حتماً این کافه را در ذهنتان داشته باشید. این کافهی دنج پاتوق جوانهای شیرازی است.
جز خیابان فردوسی در خیابان ملاصدرا و عفیف آباد هم کافههای خوبی پیدا میشود. کافه چشمانداز در طبقهی سوم هتل چمران، البته کافه کابین و کافه کاپ هم خیلی محبوب هستند.
۸- تماشای بلندترین سروناز شیراز در باغ ارم

به شیراز شهر باغها میگویند. شاید معروفترین باغ شیراز باغ ارم باشد. اسم این باغ به باغی افسانهای اشاره دارد که شداد در جنوب عربستان ساخته بود. پادشاه ستمگری که در قرآن هم به او اشاره شده. او میخواست بر روی زمین شهری مشابه بهشت بسازد که اسم آن شهر ارم بود.
براساس این افسانه باغهای زیادی به باغ ارم معروف شدند که یکی از آنها باغ ارم شیراز است. چون شاید باغ ارم با سرونازهای بلندقامتش درست عین بهشتی بر روی زمین میماند. بلندترین سروناز شیراز که ۳۵ متر ارتفاع داد در همین باغ ارم است.
این باغ و کاخ مجلل وسطش متعلق به سران خاندان قشقایی بود تا زمانی که حکومت پهلوی به بهانهی طرفداری قشقاییها از مصدق، این باغ را به همراه اموال دیگر مصادره کرد.
در حال حاضر دانشکدهی کشاورزی دانشگاه شیراز از این باغ به عنوان باغ گیاهشناسی استفاده میکند. به همین خاطر به غیر از درختان سرو قدیمی، میتوانید بعضی از نادرترین گونههای گیاهی را در باغ ارم زیارت کنید.
باغ ارم در زمانی ساخته شد که هنر باغسازی ایرانی به اوج رسیده بود. آن زمان از تاج محل هند تا کاخ الحمرا اسپانیا همگی از باغهای ایرانی الهام گرفته بودند و حتی معمارهای ایرانی داشتند.
در هر صورت به شیراز که میآیید حداقل یک روز را به باغ گردی بگذرانید. حتماً هم شده در حد یک ساعت از باغ ارم بازدید کنید.
باغهای دیگر شیراز
البته شیراز چندین باغ زیبای دیگر هم دارد:
باغ نارنجستان قوام همانطور که از اسمش پیداست پر از درختان نارنج است. همانطور که از دروازهی این باغ وارد میشوید درختان نارنج از چپ و راست همراهیتان میکنند تا به خانهی تاریخی قوام برسید. باغ نارنجستان قوام یکی از جذابترین دیدنیهای شیراز است و به هیچ وجه نباید از دستش بدهید.
باغ گلشن یا عفیفآباد یکی از قدیمیترین باغهای شیراز است. حالا این باغ تبدیل به موزهی ارتش شده. با این حساب اگر با باغ گلشن بروید هم فال است و هم تماشا. اگر دلتان میخواهد تفنگ شخصی رضا شاه و محمدرضا شاه و شاهان قاجار را ببینید حتماً از این موزه بازدید کنید. مسلسل رئیس علی دلواری و تفنگهای جنگلیها هم در این موزه به نمایش گذاشته شده.
باغ نظر یا باغ حکومتی به خاطر عمارت کلاهفرنگی هشتضعلیاش مشهور است. در زمان کریمخان قرار و مدارهای حکومتی و بازدید از سفرای خارجی در این باغ صورت میگرفته. آرامگاه کریمخان هم همینجا واقع شده. این باغ نزدیک ارگ کریمخان است و در حال حاضر تبدیل به موزه پارس شیراز شده.
باغ جهاننما و باغ دلگشا هم دوتا از باغهای بسیار زیبای شهر شیرازند که ارزش دیدن دارند.
۹- حافظخوانی با طعم آلبالو در حافظیه

بعضیها معماری حافظیه را دوست دارند. بعضیها فضا و حال و هوایش را دوست دارند. بعضیها دلشان میخواهد تا آخر شب بمانند و در خلوتی دیروقت چندتا عکس خاص بگیرند. بعضیها برای گرفتن مهمترین تصمیمات زندگیشان به حافظ رجوع میکنند و فال میگیرند. بعضیها دلشان میخواهد کنار آرامگاه بنشینند و دربارهی شعر و ادبیات صحبت کنند. خیلیها هم به حافظیه میآیند تا فالودهی با آب آلبالو بخورند که هیچ ایرادی هم ندارد.
از هر کدام از این دستهها باشید، بالاخره قبول دارید که حافظ (و البته سعدی) چقدر در زندگی ما ایرانیها مهمند.
آرامگاه حافظ شاید به خاطر غزلهای عاشقانهاش تبدیل به یکی از رومانتیکترین نقطههای ایران شده. مخصوصاً اگر باران هم نمنم ببارد. موقع غروب از گوشه و کنار صدای حافظخوانی و صدای آوازهای سنتی به گوش میرسد.
در نظر داشته بشاید که آرامگاه حافظ از ساعت ۸ پذیرای بازدیدکنندگان است. ولی زمان بسته شدن آرامگاه در ایام مختلف سال فرق میکند. ممکن است ۸ شب یا ۱۰ شب و یا حتی دیرتر.
آرامگاه سعدی هم خیلی نزدیک به آرامگاه حافظ است. خیلی راحت میتوانید در یک روز هم در حافظیه و همسعدیه گردش کنید. زیرزمین سعدیه هم تبدیل به یک چایخانهی سنتی شده که ارزش سر زدن دارد.
چرا حافظ و سعدی برای ما مهمند؟
شنیدهاید که میگویند: «ادب از که آموخت؛ از بی ادبان!» این را سعدی گفته. «مشک آن است که خود ببوید، نه آنکه عطار بگوید» این هم باز سعدی است. یا حتماً این بیت را شنیدهاید که «هرگز نميرد آن که دلش زنده شد به عشق، ثبت است بر جريده عالم دوام ما» این بیتی از حافظ است. «ما ز یاران چشم یاری داشتیم، خود غلط بود آنچه میپنداشتیم» این هم از حافظ است. یا مصرعهای معروفی مثل «یوسف گم گشته باز آید به کنعان غم مخور» یا «عاشقی شیوه رندان بلاکش باشد».
باید قبول کنید که این شاعران شیرازی تبدیل به بخشی از وجود همهی فارسیزبانها شدهاند. مثل گوته برای آلمانیها، مثل دانته برای ایتالیاییها. مثل اقبال لاهوری برای پاکستان. مثل نرودا برای شیلی. نزار قبانی برای سوریه. سروانتس برای اسپانیا. الکساندر پوشکین برای روسیه.
کمتر نویسنده و شاعری به این موقعیت میرسد. به همین خاطر مقبرهی حافظ و سعدی جنبهی زیارتی و معنوی دارد.
۱۰ – تماشای میلیونها قطعه آینه در حرم شاهچراغ

حرم شاهچراغ در شیراز سومین مکان زیارتی مهم شیعیان محسوب میشود. دو برادر امام رضا (احمد بن موسی و محمد بن موسی) در این حرم دفن شدهاند. احمد بن موسی کاظم را به نام شاهچراغ میشناسیم.
اگر به شاچراغ میروید حتماً به معماری داخلی حرم و تزئیناتش دقت کنید. از همان اولین لحظه که وارد حرم میشوید مشاهدهی آینهکاریهای زرد و سبز غافلگیرتان میکند. اکثر آینهکاریهای این حرم حدود یک قرن پیش انجام شده. میلیونها قطعه آینه و شیشهی کوچک که در کنار هم منظرهی بینظیری میسازند.
اگر به شیراز میروید و دلتان هوس زیارت دارد، غیر از شاه چراغ میتوانید به مرقد علی بن حمزه هم بروید.
بیشتر بخوانید: زیباترین موزاییک کاری های دنیا کجا هستند؟ ۸ بنای تماشایی از اصفهان تا بارسلون
داستان نامگذاری حرم شاهچراغ؟
شاید برای شما هم سوال باشد که علت نامگذاری شاهچراغ چه بوده؟ اگر از خادمان حرم بپرسید برای شما ماجرایی را تعریف میکنند که به زمان حکومت عضدالدوله دیلمی برمیگردد. آن زمان کسی از محل دقیق دفن ایشان خبری نداشت.
طبق روایت پیرزنی ادعا کرد که هر شب چراغی میبیند که تلی از خاک را روشن میکند. داستان پیرزن در شهر پیچید تا که شاه عضدالدوله دیلمی کنجکاو شد و خواست با چشم خودش ماجرا را ببیند. شاه به خانهی پیرزن رفت و قدری صبر کرد ولی نوری ندید. از او خواست که هر زمان نور چراغ را دید به او علامت بدهد. «شاه!…چراغ» در واقع علامتی بود که همان پیرزن به شاه داده بود تا به نور چراغ توجه کند.
معروف است که شاه نور را میبیند و به دنبال کشف حقیقت نور سراسیمه به قصر میرود. در خواب سیدی میبیند که به او میگوید اینجا مدفن من است. بعد از نبش قبر لوحی از جنس یشم پیدا میشود که رویش نوشته شده «السید امیر احمد بن موسیالکاظم».
از طرفی شاهچراغ به فضای نورانی و پرنور حرم در سالیان گذشته اشاره دارد.
۱۱ – منظرهی غروب تخت جمشید از فراز کوه رحمت

تخت جمشید یا ویرانههای شهر هخامنشی پارسه، یکی از مهمترین جذابیتهای سفر به استان فارس است. مگر چند شهر در دنیا وجود دارد که بناهای چندهزارساله داشته باشد. قبل از اینکه دلتان آتن، ممفیس و رُم بخواهد حتماً باید از تخت جمشید بازدید کنید.
مردم به این اثر تاریخی تخت جمشید میگویند چون دوران هخامنشیان قبلاً فراموش شده بود. همه فکر میکردند اینجا تخت حکومت جمشید پادشاه افسانهای بوده. بعضیها هم این ستونهای عظیم را به حضرت سلیمان ربط میدادند.
۲۵۰۰ سال پیش داریوش پادشاه هخامنشی فرمان ساخت پارسه را داد. حدود چهل هزار نفر در شهر پارسه زندگی میکردند. شهری که حدود دویست سال ساختنش طول کشیده بود. در نظر بگیرید که این ستونها از آتشسوزی بزرگی که اسکندر مقدونی راه انداخت، جان سالم به در بردند. بعضی از قسمتهای این بنا هم صدها سال زیر خاک دفن شده بوده.
برای ما ایرانیها تخت جمشید یادآور دورانی است که پادشاهان ایرانی بر بزرگترین پادشاهی دنیا حکومت میکردند. شاید بشود اسم این حس را «شکوه از دست رفته» گذاشت.
حتماً توجه کردهاید که اسم و لوگوی باشگاه پرسپولیس، نشان هواپیمایی هما، بانک پارسیان و بانک پاسارگاد همگی به تخت جمشید اشاره دارد.
هر کسی که به تاریخ علاقه دارد باید از تخت جمشید،نقش رستم، پاسارگاد (آرامگاه کوروش) بازدید کند.
تخت جمشید ۶۰ کیلومتر با شیراز فاصله دارد. یعین ظرف چهل و پنج دقیقه از شیراز به تخت جمشید میرسید.
بیشتر بخوانید: تخت جمشید ، آیا ساخت قصر بزرگترین امپراطوری باستان ناتمام مانده بود؟
راهنمای سفر به تخت جمشید
– تخت جمشید ۶۰ کیلومتر با شیراز فاصله دارد. از شیراز خیلی راحت با تاکسی میتوانید به تخت جمشید بروید و برگردید.
– از ساعت ۸ صبح تا ۶ عصر میتوانید از تخت جمشید بازدید کنید. سعی کنید صبح به تخت جمشید بروید تا به گرما نخورید. اگر کلاه آفتابگیر هم همراه ببرید که چه بهتر.
– برای اینکه بتوانید یک دل سیر بگردید، با خودتان آب و خوراکی همراه بیاورید. وگرنه اگر گشنه و تشنه بشوید تا به جایی برسید کلی وقتتان تلف میشود.
– اگر به تخت جمشید میروید حتماً کفش راحت پا کنید. چون احتمالاً باید قدری پیادهروی کنید.
– اگر عصر به تخت جمشید میروید سعی کنید از کوه رحمت بالا بروید و موقع غروب از بالا به تخت جمشید نگاه کنید.
– تخت جمشید بسیار بزرگ است. حداقل یک نصفه روز از سفرتان را برای تخت جمشید در نظر بگیرید. این را هم بدانید که ارامگاه کوروش دو ساعت با تخت جمشید فاصله دارد.
۱۲ – قدم زدن در کوهپایههای سرسبز قلات

با نیم ساعت رانندگی از شیراز میتوانید به روستای کوهستانی قلات برسید. غیرشیرازیها کمتر اسم قلات را شنیدهاند. اگر بخواهید خیلی راحت با اتوبوسهای ترمینال قصر دشت هم میتوانید به این روستای سرسبز بیاید.
اگر بخواهیم قلات را در چند کلمه خلاصه کنیم باید بگوییم درختان سر به فلککشیده و کلیساهای قدیمی و آسیاب آبی و سبدهای حصیری، گیوهبافی و … .
آخر هفتهها قلات خیلی شلوغ میشود. سعی کنید در روزهای دیگر و در زمان خلوتی به قلات بروید. رستوران کلبه مادربزرگ در قلات هم یکی از بهترین سوژههای شکمگردی کل ایران است. کته گوجه با شامی کباب کلبه مادربزرگ را از دست ندهید.
۱۳ – عکس گرفتن کنار دریاچهی صورتی

در ۲۷ کیلومتری شیراز دریاچه مهارلو قرار گرفته. آب این دریاچه بسیار شور است. تابستانها که آب دریاچه تبخیر میشود، مهارلو قرمز و صورتی میشود. ترکیب این رنگ صورتی با زمینهای نمکی آن اطراف، جان میدهد برای عکاسی و تماشا.
اگر غیر از تابستان هم به این اطراف میآیید باز مهارلو ارزش دیدن دارد. مهارلو حتی اگر صورتی نباشد هم به خاطر منظرهی کوههای اطرافش، دریاچهای زیباست.
و دیدنیهای دیگر شیراز
خانهی زینتالملوک متعلق به دوران و قاجار است و زیرزمینش تبدیل به موزهی مشاهیر شیراز و استان فارس شده. در طبقهی بالای خانهی زینتالملوک تالار آینهای واقع شده. سقف تمام اتاقها هم چوبی است و تصویر حیوانات و گل و پرنده و سبزه بر آنها نقاشی شده.
خانهی شاپوری در وسط باغی بزرگ ساخته شده. ساختمانی قدیمی در مرکز شیراز.
گردش در تنگه بستان هم که به «بهشت گمشده» مشهور است، به طبیعتدوستها و کوهنوردها توصیه میشود. آبشار مارگون هم همین سمتهاست. در راه برگشت از تخت جمشید میتوانید مسیرتان را به سمت این بهشت گمشده استان فارس کج کنید. تنگه بستان یکی از بهترین جاها برای کمپ زدن در استان فارس (مخصوصاً در فصل تابستان) است.
در آخر به دروازه قرآن شیراز هم اشاره میکنیم که از قلم نیفتد. دروازه قرآن در ورودی شیراز بین کوه باباکوهی و چهل مقام واقع شده. دروازه قرآن قدیمی شیراز در بلندایش قرآنی نفیس داشته تا مسافران شیراز با گذر از زیرش تبرک شوند. بر روی دروازه قرآن فعلی هم آیاتی از قرآن خطاطی شده.
اجاره روزانه سوئیت ارزان در شیراز با قیمت
نوشتن دیدگاه